Ομιλία της Επιτρόπου Ισότητας των Φύλων κατά την έναρξη του εκπαιδευτικού σεμιναρίου της ΕΑΑΑ με τίτλο «Ενσωμάτωση της οπτικής του φύλου στην ΚΠΑΑ – Εστιάζοντας στις γυναίκες, την ειρήνη και την ασφάλεια»

Από:

Γραφείο Επιτρόπου Ισότητας των Φύλων

21/10/25 14:59 | Ομιλία / Διάγγελμα | Επίτροποι

Σας καλωσορίζω στην Κύπρο και στο εκπαιδευτικό σεμινάριο για την ενσωμάτωση της οπτικής του φύλου στην Κοινή Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας (ΚΠΑΑ), με ιδιαίτερη έμφαση στις γυναίκες, την ειρήνη και την ασφάλεια. Θα ήθελα να ευχαριστήσω ιδιαίτερα τον Συνταγματάρχη Ζαμπά, καθώς το σημερινό εκπαιδευτικό πρόγραμμα είναι το αποτέλεσμα του κοινού μας οράματος για πιο συμπεριληπτική ασφάλεια και άμυνα, καθώς και της συνεργασίας μας, που ξεκίνησε πριν από λίγα χρόνια. Ιδιαίτερες ευχαριστίες στην Ακαδημία Ασφάλειας και Άμυνας της Κύπρου, στο Υπουργείο Άμυνας, στο Υπουργείο Εξωτερικών και, φυσικά, στην Ευρωπαϊκή Ακαδημία Ασφάλειας και Άμυνας (ΕΑΑΑ), για τη συνεργασία τους στη διοργάνωση αυτού του σεμιναρίου.

Αγαπητοί/ές προσκεκλημένοι/ες,

Η παρουσία σας εδώ σήμερα αντικατοπτρίζει την κοινή μας δέσμευση στην προώθηση της ισότητας των φύλων, όχι μόνο ως αξίας, αλλά ως πρακτικής αναγκαιότητας στο κοινό μας έργο για την ειρήνη, την ασφάλεια και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Ο κόσμος βιώνει αυξανόμενη αστάθεια από τις ένοπλες συγκρούσεις και τις ανθρωπιστικές κρίσεις έως την κλιματική αλλαγή και τον αναγκαστικό εκτοπισμό. Στο πλαίσιο αυτών των προκλήσεων, είναι σαφέστερο από ποτέ ότι η ειρήνη και η ασφάλεια δεν είναι βιώσιμες εάν οι γυναίκες απουσιάζουν από τις συζητήσεις για την προστασία κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων και τη διαμόρφωση της ειρήνης.

Καθώς συμπληρώνονται 25 χρόνια από την έγκριση του Ψηφίσματος 1325 του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών με τίτλο «Γυναίκες, ειρήνη και ασφάλεια», το οποίο αποτελεί σημαντικό ορόσημο και βασίζεται στη σταθερή πεποίθηση του πολυμερούς συστήματος ότι η ειρήνη είναι πιο ισχυρή και η ασφάλεια πιο βιώσιμη όταν οι γυναίκες συμμετέχουν ενεργά σε όλα τα στάδια της διαδικασίας, πρέπει να αναρωτηθούμε: Πόσο μακριά έχουμε πραγματικά φθάσει;

Τα τελευταία 25 χρόνια, η πρόοδος ήταν άνιση. Μολονότι υπήρξαν θαρραλέες και αξιέπαινες δεσμεύσεις, συχνά ακολούθησαν αδυναμίες στην εφαρμογή και ανεπάρκεια επένδυσης. Σήμερα, σύμφωνα με την εκτελεστική διευθύντρια του UN Women κα Sima Bahous, 676 εκατομμύρια γυναίκες και κορίτσια ζουν σε περιοχές που πλήττονται από συγκρούσεις, ο μεγαλύτερος αριθμός από τη δεκαετία του 1990.

Σε μια εποχή που οι στρατιωτικές δαπάνες αυξάνονται, που η μονομέρεια επεκτείνεται και, ως εκ τούτου, η απειλή για την πολυμερή προσέγγιση και τη δημοκρατία μεγαλώνει, οι τάσεις αυτές αποτελούν σοβαρή απειλή για τους βασικούς πυλώνες της παγκόσμιας ειρήνης και ασφάλειας. Οι γυναίκες εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται σημαντικά σε επίσημες ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις, σε θεσμούς που αφορούν την ασφάλεια και στην πολιτική ηγεσία. Σύμφωνα με στοιχεία του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ), το 2023 οι γυναίκες αποτέλεσαν περίπου το 9,6% των διαπραγματευτών, το 13,7% των διαμεσολαβητών και το 26,6% των υπογραφόντων σε πάνω από 50 συμφωνίες ειρήνης και κατάπαυσης του πυρός. Το ίδιο έτος, η συμμετοχή των γυναικών στις ειρηνευτικές διαδικασίες υπό την ηγεσία ή από κοινού με τον ΟΗΕ ήταν περίπου το 16% των συνολικών συμμετεχόντων στις εν λόγω διαδικασίες. Το «Women in Peace Processes Monitor» του UN Women δείχνει ότι οι γυναίκες εξακολουθούν να υποεκπροσωπούνται σε μεγάλο βαθμό σε επίσημους διαπραγματευτικούς ρόλους.

Τα στοιχεία αυτά δεν αντανακλούν την έλλειψη βούλησης ή ταλέντου μεταξύ των γυναικών, αλλά παραδοσιακά εμπόδια που σχετίζονται με την αρρενωπότητα και την πατριαρχία, κοινωνικές αντιλήψεις και θεσμικές κουλτούρες που τις περιθωριοποιούν. Αυτό πρέπει να αλλάξει. Πρέπει να περάσουμε από την αναγνώριση της σημασίας της συμμετοχής των γυναικών στη διασφάλισή της μέσω της πολιτικής, της πρακτικής και της πολιτικής βούλησης. Για να γίνει αυτό, πρέπει πρώτα να αναγνωρίσουμε ότι οι συγκρούσεις επηρεάζουν διαφορετικά τις γυναίκες και τους άνδρες.

Οι γυναίκες και τα κορίτσια συχνά πλήττονται δυσανάλογα μέσω της έμφυλης και της σεξουαλικής βίας, του εκτοπισμού, της απώλειας εκπαίδευσης, της αναγκαστικής στρατολόγησης ή του αυξημένου φόρτου φροντίδας εντός των οικογενειών και των κοινοτήτων. Το τραύμα, τόσο σωματικό όσο και ψυχολογικό, διαρκεί για γενιές. Ωστόσο, πολύ συχνά, η έμφυλη διάσταση των συγκρούσεων παραβλέπεται στον τρόπο που παραδοσιακά ανταποκρινόμαστε σε θέματα ασφάλειας.

Αυτός είναι ο λόγος, για τον οποίο η ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στην Ευρωπαϊκή Κοινή Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας δεν αποτελεί δευτερεύον ζήτημα. Είναι καίριας σημασίας για την αποτελεσματικότητα και τη νομιμότητα των πολιτικών ασφάλειας. Η διάσταση του φύλου μάς βοηθά να κατανοήσουμε καλύτερα τα τοπικά, εθνικά και διεθνή πλαίσια, να ανταποκριθούμε πιο αποτελεσματικά στις ανάγκες ολόκληρου του πληθυσμού και να οικοδομήσουμε εμπιστοσύνη με τις κοινότητες.

Ως επαγγελματίες στον τομέα της ασφάλειας, υπεύθυνοι/ες χάραξης πολιτικής και φορείς της κοινωνίας των πολιτών πρέπει να συμπεριλάβουμε την οπτική του φύλου και να εφαρμόσουμε ανάλυση φύλου σε κάθε στάδιο: πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τις συγκρούσεις. Αυτό περιλαμβάνει τα πάντα, από τον σχεδιασμό και την εκπαίδευση αποστολών έως τις προσπάθειες στρατολόγησης και οικοδόμησης της ειρήνης μετά από συγκρούσεις.

Πρέπει επίσης να προχωρήσουμε, πέρα από την προστασία, και στην ενδυνάμωση. Οι γυναίκες δεν πρέπει να θεωρούνται μόνο θύματα που χρήζουν προστασίας. Είναι παράγοντες αλλαγής, ηγέτιδες στην κοινότητα και στη συμφιλίωση, πυρήνες σταθερότητας, ειρηνοποιοί και οικοδόμοι της ειρήνης. Αυτός είναι ο λόγος, για τον οποίο υποστηρίζουμε την ισότητα των φύλων και στα όργανα λήψης αποφάσεων. Οι γυναίκες ανήκουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, στα Υπουργεία Άμυνας, στις εξωτερικές υποθέσεις, στις ειρηνευτικές αποστολές και στις ομάδες διαμεσολάβησης σε συγκρούσεις.

Έρευνες έχουν όντως καταδείξει επανειλημμένα ότι όταν οι γυναίκες περιλαμβάνονται στις ειρηνευτικές διαδικασίες, είναι πιο πιθανό να επιτευχθούν συμφωνίες και πιο πιθανόν αυτές να διαρκέσουν. Αυτό δεν είναι καλό μόνο για την ισότητα των φύλων, είναι καλό για την παγκόσμια ασφάλεια.

Αγαπητοί/ές φίλοι/ες,

Εδώ στην Κύπρο, το ζήτημα της ειρήνης και της συμφιλίωσης δεν είναι θεωρητικό, είναι βαθιά προσωπικό. Η Κύπρος έχει βιώσει τη διαίρεση, μετά την εισβολή της Τουρκίας το 1974, και το 36,2 % του εδάφους της εξακολουθεί να είναι κατεχόμενο. Η χώρα μας εξακολουθεί να αγωνίζεται για ένα μέλλον ενότητας και κοινής ευημερίας. Γνωρίζουμε από τη δική μας εμπειρία ότι οι φωνές των γυναικών πρέπει να ακούγονται σε αυτές τις διαδικασίες – όχι ως σκέψη εκ των υστέρων, αλλά ως ουσιαστικό μέρος του διαλόγου.

Σε αυτό το πνεύμα και πλαίσιο, το Γραφείο μας εργάζεται ακούραστα για την ενσωμάτωση της διάστασης του φύλου στην εθνική και εξωτερική πολιτική, την προώθηση της συμμετοχής των γυναικών στον δημόσιο βίο, την εξάλειψη των έμφυλων στερεοτύπων και τη διασφάλιση της τήρησης των αρχών της ισότητας σε όλους τους τομείς, συμπεριλαμβανομένης της άμυνας και της ασφάλειας.

Στη διάρκεια αυτού του εκπαιδευτικού προγράμματος θα σας παρουσιάσουμε τα βήματα που έχουν γίνει στην Κύπρο μέσω της οριζόντιας χρήσης του εργαλείου της ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου και τις συγκεκριμένες δράσεις που έχουν ήδη υλοποιηθεί στο πλαίσιο του Εθνικού μας Σχεδίου «Γυναίκες, ειρήνη και ασφάλεια» 2021-2025. Σε αυτές περιλαμβάνονται δράσεις για την προώθηση της ισότητας των φύλων στους τομείς της ασφάλειας και της άμυνας, της πολιτικής άμυνας, των εξωτερικών υποθέσεων και των αρμόδιων κυβερνητικών τμημάτων, καθώς και δράσεις ευαισθητοποίησης του κοινού σχετικά με το Ψήφισμα 1325.

Παραδείγματα της δέσμευσης της Κυβέρνησης του Προέδρου Χριστοδουλίδη για την ένταξη των γυναικών στην οικοδόμηση της ειρήνης και της ασφάλειας περιλαμβάνουν την απόφαση να επιτραπεί η εθελοντική στρατιωτική θητεία των γυναικών στην Εθνική Φρουρά και το γεγονός ότι για πρώτη φορά στη διπλωματική μας ιστορία γυναίκα κατέχει τη θέση Γενικής Διευθύντριας του Υπουργείου Εξωτερικών, ενώ 10 γυναίκες ηγούνται βασικών διευθύνσεων και τμημάτων, και οκτώ ηγούνται διπλωματικών αποστολών στο εξωτερικό.

Θα αναφερθούμε επίσης σε πυλώνες και δράσεις του νέου εθνικού σχεδίου «Γυναίκες, ειρήνη και ασφάλεια».

Αγαπητοί/ές φίλοι/ες,

Αυτό το εκπαιδευτικό πρόγραμμα είναι μια ευκαιρία να ανταλλάξουμε γνώσεις, να προβληματιστούμε κριτικά σχετικά με τις πρακτικές μας και να ανανεώσουμε τη δέσμευσή μας σε ένα κοινό όραμα για μια ασφαλέστερη, δικαιότερη και χωρίς αποκλεισμούς Ευρώπη.

Σας προτρέπω να συμμετάσχετε πλήρως στις συζητήσεις, να αμφισβητήσετε υποθέσεις και να σκεφτείτε δημιουργικά τον τρόπο, με τον οποίο το φύλο μπορεί να ενσωματωθεί καλύτερα στα θεσμικά όργανα και στις αποστολές σας. Δεν χρειαζόμαστε συμβολική εκπροσώπηση ή συμβολικές χειρονομίες. Πρέπει να επιτύχουμε πραγματικό μετασχηματισμό · των συστημάτων, των νοοτροπιών και των πρακτικών αποτελεσμάτων.

Κλείνοντας, θα ήθελα να σας αφήσω με αυτήν τη σκέψη: ειρήνη δεν είναι μόνο η απουσία πολέμου. Είναι η παρουσία δικαιοσύνης, αξιοπρέπειας και ισότητας. Και αν ο μισός πληθυσμός αποκλειστεί, τότε η ειρήνη θα είναι πάντα ατελής. Ο κόσμος έδωσε μια υπόσχεση στις γυναίκες πριν από 25 χρόνια. Είναι καιρός να την τηρήσουμε έμπρακτα.

Σας ευχαριστώ.

(AA/ΜΣ/ΕΑθ)

Ίσως σας ενδιαφέρουν και αυτά