Εισαγωγική ομιλία του Υπουργού Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Νομικών, Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως,αναφορικά με τα νομοσχέδια για τον εκσυγχρονισμό της Νομικής Υπηρεσίας της Δημοκρατίας

Από:

Υπουργείο Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως

10/09/25 16:34 | Ομιλία / Διάγγελμα | Δικαιοσύνη και Δημόσια Τάξη

Η αναγκαιότητα προώθησης της εν λόγω νομοθεσίας αποτελεί απόρροια συστάσεων από διεθνείς και ευρωπαϊκούς οργανισμούς:

α) των διαπιστώσεων και συστάσεων της Ομάδας Κρατών ενάντια στη Διαφθορά του Συμβουλίου της Ευρώπης (Επιτροπή GRECO), η οποία στις συστάσεις της για την κυπριακή δικαιοσύνη (2023) περιέλαβε ως σημαντική την ενίσχυση της ανεξαρτησίας των διωκτικών λειτουργιών και της ικανότητας των επιμέρους λειτουργών της Νομικής Υπηρεσίας της Δημοκρατίας και κατηγόρων να εκτελούν τα καθήκοντά τους με περισσότερη αυτονομία, υπό την καθοδήγηση των διασφαλίσεων που απαιτούνται σύμφωνα με το κράτος δικαίου,

β) των συστάσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αρχικά στην έκθεσή της του 2024 για την κατάσταση του Κράτος Δικαίου (Rule of Law) στην Κύπρο και στη συνέχεια στην έκθεση της του 2025, όπου ζητά τη θέσπιση νομοθεσίας, με στόχο να αποσαφηνιστεί η διάκριση μεταξύ των συμβουλευτικών και εισαγγελικών καθηκόντων του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, λαμβάνοντας υπόψη τα ευρωπαϊκά πρότυπα για την ανεξαρτησία και την αυτονομία της διωκτικής αρχής, και

γ) άλλων αναφορών και συστάσεων σε σχέση με την ανάγκη ενίσχυσης της ανεξαρτησίας της διωκτικής αρχής γίνονται και από άλλα ευρωπαϊκά και διεθνή όργανα, όπως είναι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη Δημοκρατία μέσω του Νόμου (Επιτροπή Βενετίας) και η Επιτροπή Υπουργών του Συμβουλίου της Ευρώπης.

Είναι αντιληπτό ότι οι συστάσεις που προανέφερα δεν αποτελούν ενωσιακή υποχρέωση. Γνωρίζουμε, όμως, όλοι πολύ καλά τη σημασία των όποιων συστάσεων προς τη Δημοκρατία, που αποτελούν αντικείμενο νομικοπολιτικής κριτικής, τόσο σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) όσο και σε επίπεδο Συμβουλίου της Ευρώπης.

Πρόσθετα, οι προτεινόμενες ρυθμίσεις εμπίπτουν στο πλαίσιο εφαρμογής μιας ευρύτερης εκσυγχρονιστικής ατζέντας της Κυβέρνησης, η οποία στοχεύει στην εμπέδωση των αρχών της «χρηστής διακυβέρνησης» εντός των δομών και δράσεων της Πολιτείας, στην ανανέωση και περαιτέρω βελτιστοποίηση του τρόπου λειτουργίας σημαντικών θεσμών του Κράτους στη βάση των σύγχρονων αναγκών και καλών πρακτικών άλλων ευρωπαϊκών χωρών, στην ενίσχυση του κράτους δικαίου, της διαφάνειας και λογοδοσίας και, κατ’ επέκταση, στην ανάκτηση της εμπιστοσύνης των πολιτών στους θεσμούς. Συγκεκριμένα, οι προτεινόμενες ρυθμίσεις περιλαμβάνονται στο Πρόγραμμα Διακυβέρνησης του Προέδρου της Δημοκρατίας, και ειδικότερα στην Προτεραιότητα «Ανασύνταξη του Κράτους», αλλά και στο πλαίσιο του Ετήσιου Προγραμματισμού Διακυβέρνησης, σύμφωνα με το οποίο κρίνεται απαραίτητο να προωθηθεί η υλοποίηση μιας σειράς σημαντικών θεσμικών μεταρρυθμίσεων με σκοπό τον εκσυγχρονισμό του κράτους.

Μελέτη άλλων νομοθετικών συστημάτων

Λόγω της αναγκαιότητας που προέκυψε, το Υπουργείο Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως (ΔΔΤ) προέβη σε μια εις βάθος μελέτη, που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, συγκριτική μελέτη άλλων αντίστοιχων νομικών συστημάτων, σε σχέση με τον ρόλο, τα καθήκοντα, τα προσόντα και τη θητεία των αντίστοιχων αξιωματούχων. Συγκεκριμένα, μελετήθηκε το νομικό σύστημα του Ηνωμένου Βασιλείου, της Ιρλανδίας, της Μάλτας, ακόμα και της Αυστραλίας και του Καναδά.

Διαβούλευση

Μετά τη μελέτη του όλου θέματος από το Υπουργείο ΔΔΤ, ξεκίνησα να πραγματοποιώ συναντήσεις, καταρχάς, με τους αρμόδιους Ανεξάρτητους Αξιωματούχους του κράτους (δηλαδή τον Γενικό Εισαγγελέα και τον Βοηθό Γενικό Εισαγγελέα), στη συνέχεια με εμπλεκόμενους φορείς (δηλαδή το Ανώτατο Δικαστήριο και τον Παγκύπριο Δικηγορικό Σύλλογο), και ολοκλήρωσα σειρά επαφών με όλα τα κοινοβουλευτικά κόμματα και τους ανεξάρτητους βουλευτές, τους οποίους ενημέρωσα για τη φιλοσοφία και το περιεχόμενο των νομοσχεδίων. Όλες οι συναντήσεις έλαβαν χώρα από τις αρχές Σεπτεμβρίου 2024 μέχρι τα τέλη Νοεμβρίου 2024.

Κατά τις συναντήσεις, έχω προβεί σε ενημέρωση για τις προτεινόμενες πρόνοιες των τότε προτεινόμενων νομοσχεδίων, απαντούσα σε ερωτήσεις και παρείχα διευκρινίσεις, τόσο επί της φιλοσοφίας όσο και επί των προτεινόμενων προνοιών των νομοσχεδίων. Αφού επεσήμανα σε όλους ότι η προώθηση των σχετικών μεταρρυθμίσεων αποτελεί αμετάθετο στόχο της Κυβέρνησης και τους ενημέρωνα για τα χρονοδιαγράμματα που τέθηκαν από το Υπουργείο ΔΔΤ για την προώθηση των σχετικών νομοσχεδίων, ζητούσα από όλους ν’ αποστείλουν γραπτώς στο Υπουργείο τις όποιες εισηγήσεις τους, για να μελετηθούν, επιδιώκοντας την ευρύτατη δυνατή συναίνεση. Μάλιστα, δόθηκε σε όλους σχετικό ενημερωτικό σημείωμα που είχε ετοιμάσει το Υπουργείο ΔΔΤ και όλοι ανέλαβαν, αφού το μελετήσουν, να επανέλθουν με γραπτές εισηγήσεις. Κατά τη διαβούλευση, πράγματι κάποιοι προέβησαν σε εισηγήσεις και κάποιες από αυτές, σίγουρα πάντως όσες είχε θέσει κατά την αρχική διαβούλευση η Νομική Υπηρεσία, ενσωματώθηκαν στα σχετικά νομοσχέδια.

Επίσης, να αναφέρω ότι έχω παραστεί, τον Οκτώβριο του 2024, στην πρώτη συνάντηση της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων που συνέστησε ο Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας, προκειμένου να εξετάσει τα συνταγματικά ζητήματα που εγείρονται με τα νομοσχέδια, όπου επίσης παρουσίασα τη φιλοσοφία και τις επιδιώξεις των νομοσχεδίων και απάντησα σε ερωτήματα που τέθηκαν. Με μεγάλη ικανοποίηση, όταν παρέλαβα τα νομοτεχνικά ελεγμένα νομοσχέδια, συνοδευόμενα από τη σύνοψη απόψεων των εμπειρογνωμόνων, σε σχέση με τα νομοσχέδια, την οποία ετοίμασε ο Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας, διαπίστωσα ότι τρεις καθηγητές πανεπιστημίου και κορυφαίοι συνταματολόγοι (κ.κ. Ευάγγελος Βενιζέλος, Πόλυς Πολυβίου και Αχιλλεας Αιμιλιανίδης, μέλη της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων) εν ολίγοις, καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι οι προτεινόμενες ρυθμίσεις δεν προσκρούουν στο Σύνταγμα. Περαιτέρω, οι επιφυλάξεις στη γνωμάτευση των έντιμων πρώην δικαστών του Ανωτάτου Δικαστηρίου φαίνεται να αφορούν στο κατά πόσο συντρέχουν οι προϋποθέσεις επίκλησης του Δικαίου της Ανάγκης για την εφαρμογή και αιτιολόγηση της προτεινόμενης νομοθεσίας. Μάλιστα, επί των θέσεων αυτών, υπάρχουν σχετικές απαντήσεις και από τους τρεις ακαδημαϊκούς, οι οποίοι διαπιστώνουν ότι οι πρόσφατες αποφάσεις του Ανωτάτου Δικαστηρίου έχουν διαφοροποιήσει τις αυστηρές προϋποθέσεις εφαρμογής του Δικαίου της Ανάγκης, συνεπώς δεν τίθεται θέμα αντισυνταγματικότητας των προτεινόμενων νομοσχεδίων. Εξάλλου, ας μην ξεχνάμε ότι μέχρι σήμερα υπήρξαν 21 τροποποιήσεις του Συντάγματος, επικαλούμενες το Δίκαιο της Ανάγκης.

Οι λόγοι επίκλησης του Δικαίου της Ανάγκης, στην παρούσα περίπτωση, δεν θεωρούνται ήσσονος σημασίας, ούτε υπολείπονται όλων των προηγούμενων, και άρα, κατά τη γνώμη μας το επιχείρημα τούτο δεν βρίσκει έρεισμα. Το ιδιότυπο Σύνταγμά μας μάς έφερε πολλές φορές ενώπιον σημαντικών διλημμάτων και αυτή η Βουλή έβαλε πάνω απ’ όλα το εθνικό συμφέρον, την κρατική ασφάλεια, την ορθή απονομή της δικαιοσύνης και τον εκσυγχρονισμό του κράτους δικαίου, αποδεικνύοντας με τον τρόπο αυτό ότι όταν θέλουμε, μπορούμε να πετύχουμε τα όσα μόλις ανέφερα, παρά τις όποιες ιδιομορφίες του κυπριακού Συντάγματος.

Ο εκσυγχρονισμός των θεσμών αποτελεί κορυφαία πολιτική υποχρέωση και, πόσο μάλλον, ενός θεσμού, του Γενικού Εισαγγελέα και του Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα, μετά από 65 ολόκληρα χρόνια. Οι όποιες ιδιοτυπίες του Συντάγματος δεν μπορούν ν’ αποτελούν τροχοπέδη στην εξέλιξη, πρόοδο και εκσυγχρονισμό των θεσμών, ιδίως στις περιπτώσεις που υπάρχουν τα νομικά εργαλεία για νόμιμη υπερπήδησή τους και σίγουρα μη καταστρατήγησή τους. Το κράτος δικαίου είναι ένας ζωντανός οργανισμός, που εξελίσσεται, εκσυγχρονίζεται και προοδεύει. Στόχος, αλλά και υποχρέωση, κάθε ευνομούμενης πολιτείας είναι η σύμπλευσή της με αυτή της εξέλιξης, του εκσυγχρονισμού και της προόδου.

Την ίδια στιγμή, οφείλω να επισημάνω ότι ο Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας, τόσο γραπτώς όσο και προφορικώς, ανέφερε ότι διατηρεί σοβαρές επιφυλάξεις ως προς τη συνταγματικότητα των προτεινόμενων μεταρρυθμίσεων σε σχέση με τον θεσμό του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας. Τις επιφυλάξεις αυτές καταγράφει σε σχετική γνωμάτευσή του, η οποία σάς διαβιβάστηκε, για τη δική σας ενημέρωση, μαζί με τα νομοσχέδια και τις σχετικές αιτιολογικές εκθέσεις, καθώς επίσης τη γνωμάτευση ενός εκάστου των εμπειρογνωμόνων που διόρισε ο Γενικός Εισαγγελέας. Στο σημείο αυτό θα ήθελα να επισημάνω ότι δεν είναι η πρώτη φορά που υπάρχουν διαφορετικές απόψεις μεταξύ του νομικού συμβούλου του κράτους με την εκτελεστική εξουσία. Στο θέμα αυτό θα ήθελα ν’ αναφέρω ότι τέτοιες διαφωνίες υπήρξαν και στο παρελθόν, όπως, για παράδειγμα, στη δημοσιευμένη, στις 2 Απριλίου 2013, απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου (στην Αναφορά 1/2012), αναφορικά με το Άρθρο 140 του Συντάγματος, στην οποία αναφέρθηκε αυτολεξεί «Το γεγονός ότι σύμφωνα με το Άρθρο 113 του Συντάγματος ο Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας καθίσταται ο νομικός σύμβουλος του Προέδρου, δε συνεπάγεται, κατά την κρίση μας, και υποχρέωση εκ μέρους του Προέδρου να δεχθεί την άποψή του». Η απόφαση, βέβαια, συνεχίζει την ανάλυση των γεγονότων εκείνης της περίπτωσης, όμως η συγκεκριμένη αναφορά του Ανωτάτου Δικαστηρίου, υπό την ιδιότητα του τότε ως Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο, παραμένει κοινή με την παρούσα περίπτωση.

Με βάση όλα τα πιο πάνω είναι που η εκτελεστική εξουσία, παρά τις όποιες επιφυλάξεις του Γενικού Εισαγγελέα, προχωρά με την υλοποίηση του αμετάθετου στόχου της για εκσυγχρονισμό της Νομικής Υπηρεσίας. Βέβαια, παραμένουν απόλυτα σεβαστές οι θέσεις του Γενικού Εισαγγελέα, τις οποίες δεν μπορεί η εκτελεστική εξουσία να παραβλέψει. Ως εκ τούτου, θα επιδιώξουμε να εξαντλήσουμε τα περιθώρια, προκειμένου, με βάση την υφιστάμενη νομοθεσία και νομολογία, να πραγματοποιηθεί προληπτικός έλεγχος στα νομοσχέδια, και αισιοδοξούμε ότι θα βρεθεί ο τρόπος μέσα από μια κατ’ αρχήν νομική μελέτη, στην οποία έχουμε προβεί.

Νομοσχέδια

Ετοιμάστηκαν συνολικά 38 νομοσχέδια και συνεχίζεται η μελέτη για τροποποίηση και άλλων νομοθεσιών που φαίνεται να επηρεάζονται. Ουσιαστικά, το βασικότερο που επιδιώκεται με αυτά είναι ο διαχωρισμός του υφιστάμενου διττού ρόλου του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, με την απονομή των ποινικής φύσεως αρμοδιοτήτων του στον Γενικό Δημόσιο Κατήγορο. Αντίστοιχα, τον διαχωρισμό του θεσμικού ρόλου, ακολουθεί ο διοικητικός διαχωρισμός της Νομικής Υπηρεσίας της Δημοκρατίας, με τη δημιουργία της ανεξάρτητης Υπηρεσίας του Γενικού Δημόσιου Κατήγορου. Πέραν όμως του διαχωρισμού, τα νομοσχέδια προνοούν και άλλα πολύ σημαντικά ζητήματα, όπως είναι ο καθορισμός θητείας στο αξίωμα των Ανεξάρτητων Αξιωματούχων, αλλά και η ανεξαρτητοποίηση της κάθε Υπηρεσίας, τόσο της Νομικής όσο και της υπό δημιουργία Υπηρεσίας του Γραφείου του Γενικού Δημόσιου Κατήγορου.

Τα πιο πάνω επιτυγχάνονται μέσω του νομοσχεδίου που τροποποιεί το Σύνταγμα, του νομοσχεδίου που προνοεί για την ίδρυση, δομή, οργάνωση και λειτουργία της Υπηρεσίας του Γενικού Δημόσιου Κατήγορου και του νομοσχεδίου για την αυτονόμηση της Νομικής Υπηρεσίας της Δημοκρατίας. Σε σχέση με το τελευταίο αναφερόμενο νομοσχέδιο, σημειώνεται ότι το Υπουργικό Συμβούλιο με την Απόφαση του, το 2023, ενέκρινε το νομοσχέδιο με τίτλο «Ο περί Νομικής Υπηρεσίας Νόμος του 2023» και εξουσιοδότησε τον τότε Υπουργό Οικονομικών να το καταθέσει στη Βουλή των Αντιπροσώπων για ψήφισή του σε Νόμο. Το εν λόγω νομοσχέδιο αναθεωρήθηκε και ετοιμάστηκε το νέο νομοσχέδιο, το οποίο ανταποκρίνεται στις αλλαγές που θα επέλθουν με τα άλλα δύο προαναφερόμενα νομοσχέδια. Ως αποτέλεσμα αυτού, το κατατεθειμένο στη Βουλή νομοσχέδιο, που αφορά στη Νομική Υπηρεσία, αποσύρθηκε και αντικαταστάθηκε με νέο νομοσχέδιο.

Τα υπόλοιπα 35 νομοσχέδια περιλαμβάνουν πρόνοιες ως απόρροια ή/και ως αναγκαία συμπλήρωση της προτεινόμενης μεταρρύθμισης, δυνάμει της οποίας διαχωρίζεται ο διφυής ρόλος του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας και κέκτηται τον διωκτικό ρόλο ο Γενικός Δημόσιος Κατήγορος, με αποτέλεσμα να απονέμονται οι ποινικής φύσεως αρμοδιότητες, οι οποίες επί του παρόντος ασκούνται από τον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, στον Γενικό Δημόσιο Κατήγορο.

Σε σχέση, ειδικά, με το νομοσχέδιο που ιδρύει την Υπηρεσία του Γενικού Δημόσιου Κατήγορου, οφείλω να ομολογήσω ότι η ετοιμασία του από το Υπουργείο ΔΔΤ περιορίστηκε για λόγους αποκλειστικά και μόνο σεβασμού προς τη Νομική Υπηρεσία, στις γενικές πρόνοιες λειτουργίας της Υπηρεσίας, αφήνοντας το ζήτημα της δομής και στελέχωσης να ρυθμιστεί ειδικότερα από τους πλέον γνωρίζοντες το θέμα, δηλαδή την ίδια τη Νομική Υπηρεσία, σε συνεργασία της με το Τμήμα Δημόσιας Διοίκησης και Προσωπικού του Υπουργείου Οικονομικών. Από το περιεχόμενο του νομοσχεδίου, φαίνεται ότι προκρίθηκε η συμπερίληψη σε αυτό αναλυτικών προνοιών για τη δομή και στελέχωση της Υπηρεσίας του Γενικού Δημόσιου Κατήγορου, αντί η ρύθμιση του ζητήματος μόνο με ετοιμασία νέων Σχεδίων Υπηρεσίας, ως ισχύει σήμερα για τους Λειτουργούς της Νομικής Υπηρεσίας. Ειδικότερα, οι προτεινόμενες ρυθμίσεις για τον εκσυγχρονισμό της Νομικής Υπηρεσίας περιλαμβάνουν:

Πρόνοιες των Νομοσχέδιων

Διαχωρισμός του διπλού ρόλου του Γενικού και Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα. Ο Γενικός Εισαγγελέας παραμένει ως ο νομικός σύμβουλος του κράτους και προϊστάμενος της Νομικής Υπηρεσίας με τον Βοηθό Γενικό Εισαγγελέα να έπεται αυτού.

Γενικός Εισαγγελέας και Βοηθός Γενικός Εισαγγελέας της Δημοκρατίας

Διορισμός από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Καθορισμός οκταετούς θητείας στο αξίωμα του Γενικού Εισαγγελέα και Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα, χωρίς δικαίωμα επαναδιορισμού, εκτός στην περίπτωση συμπλήρωσης της ηλικίας των εξήντα οκτώ (68) ετών πριν από τη λήξη της οκταετούς θητείας, οπότε η αφυπηρέτηση επέρχεται όταν συμπληρωθεί το εξηκοστό όγδοο έτος της ηλικίας. Τα προσόντα τους εξακολουθούν να είναι τα ίδια ως έχουν σήμερα και είναι ως εκείνα των Δικαστών του Ανωτάτου Δικαστηρίου, δηλαδή δωδεκαετής άσκηση του επαγγέλματος και ανωτάτου επαγγελματικού και ηθικού επιπέδου. Υπηρετούν υφ’ ους όρους οι Δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου και δεν απολύονται από τη θέση τους, πριν από τη λήξη της θητείας τους, παρά μόνο υπό τους ίδιους όρους και κατά τον ίδιο τρόπο, όπως οι Δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου, δηλαδή για ανάρμοστη συμπεριφορά.

Νομική Υπηρεσία της Δημοκρατίας

Ρυθμίσεις, μέσω ειδικού νομοσχεδίου, όπως ήδη αναφέρθηκε, για την αυτονόμηση της Νομικής Υπηρεσίας της Δημοκρατίας και των Λειτουργών που τη στελεχώνουν, από τη Δημόσια Υπηρεσία. Παράλληλα, καθιδρύεται η θέση του Γενικού Διευθυντή της Νομικής Υπηρεσίας, ο οποίος θα ασκεί, μεταξύ άλλων, καθήκοντα ελέγχοντα Λειτουργού, κατά την έννοια των περί Δημοσιονομικής Ευθύνης και του Δημοσιονομικού Πλαισίου Νόμων. Περαιτέρω, στο πλαίσιο της αυτονόμησης της Νομικής Υπηρεσίας, ρυθμίζονται νομοθετικά και θέματα που αφορούν στη δομή, οργάνωση, διάρθρωση και λειτουργία της Νομικής Υπηρεσίας, τόσο σε ότι αφορά τους Νομικούς Λειτουργούς όσο και τους λοιπούς Λειτουργούς που στελεχώνουν τη Νομική Υπηρεσία.

Καθίδρυση Εισαγγελικού Συμβουλίου με αρμοδιότητα για τους διορισμούς, προαγωγές, μεταθέσεις, τοποθετήσεις, αποσπάσεις, απολύσεις και άσκηση πειθαρχικής εξουσίας των Λειτουργών της Υπηρεσίας.

Το Εισαγγελικό Συμβούλιο συγκροτείται από τα ακόλουθα πρόσωπα:

(α) τον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, ως Πρόεδροˑ

(β) τον Βοηθό Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίαςˑ

(γ) τους δύο αρχαιότερους στην ιεραρχία Εισαγγελείς της Δημοκρατίας και έναν Εισαγγελέα που επιλέγεται από τον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας και/ή σε περίπτωση νομικού ή άλλου κωλύματος του τελευταίου, από τον Βοηθό Γενικό Εισαγγελέα.

Οι οργανικές θέσεις των Νομικών Λειτουργώντης Νομικής Υπηρεσίας ιεραρχούνται ως ακολούθως:

Εισαγγελέας της Δημοκρατίας,

Ανώτερος Δικηγόρος της Δημοκρατίας,

Δικηγόρος της Δημοκρατίας Α΄,

Δικηγόρος της Δημοκρατίας.

Γενικός Δημόσιος Κατήγορος και Βοηθός Γενικός Δημόσιος Κατήγορος της Δημοκρατίας

Δημιουργία νέου θεσμού, του Γενικού Δημόσιου Κατήγορου και του Βοηθού Γενικού Δημόσιου Κατηγόρου, στον οποίο απονέμονται οι υφιστάμενες εξουσίες του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας που απορρέουν από τον διωκτικό του ρόλο. Οι πρόνοιες για τα προσόντα, θητεία, παύση, καταβολή μισθοδοσίας θα είναι αντίστοιχες με αυτές του Γενικού Εισαγγελέα και του Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα (που αντιστοιχούν με αυτές των Δικαστών του Ανωτάτου Δικαστηρίου, πλην της θητείας). Δηλαδή:

Διορισμός: από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.

Προσόντα: δωδεκαετής άσκηση του επαγγέλματος, ανωτάτου επαγγελματικού και ηθικού επιπέδου και επιπρόσθετα γνώση σε θέματα ποινικού δικαίου ή/ και εμπειρία στον χειρισμό ποινικών υποθέσεων.

Θητεία: οκταετής, χωρίς δικαίωμα επαναδιορισμού, εκτός στην περίπτωση συμπλήρωσης της ηλικίας των εξήντα οκτώ (68) ετών πριν από τη λήξη της οκταετούς θητείας, οπότε η αφυπηρέτηση επέρχεται όταν συμπληρωθεί το εξηκοστό όγδοο έτος της ηλικίας.

Όροι υπηρεσίας και παύση: Υπηρετούν υφ’ ους όρους οι Δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου και δεν απολύονται από τη θέση τους, πριν από τη λήξη της θητείας τους, παρά μόνο υπό τους ίδιους όρους και κατά τον ίδιο τρόπο, όπως οι Δικαστές του Ανωτάτου Δικαστηρίου, δηλαδή για ανάρμοστη συμπεριφορά.

Ο Γενικός Δημόσιος Κατήγορος ασκεί τις εξουσίες του βάσει καθορισμένων κριτηρίων που εκδίδει ο ίδιος και δημοσιεύονται στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας.

Υπηρεσία Γενικού Δημόσιου Κατήγορου

Ρυθμίσεις για την ίδρυση, δομή, στελέχωση και λειτουργία της ανεξάρτητης Υπηρεσίας του Γενικού Δημοσίου Κατηγόρου, μέσω ειδικού νομοσχεδίου. Υπαγωγή στην Υπηρεσία, τόσο των υφιστάμενων Δημόσιων Κατηγόρων όσο και των Λειτουργών της Μονάδας Καταπολέμησης Αδικημάτων Συγκάλυψης (ΜΟΚΑΣ), που σήμερα υπάγονται στη Νομική Υπηρεσία της Δημοκρατίας. Για τον σκοπό αυτό, προνοείται η δημιουργία μεταβατικής Επιτροπής Διορισμών για τη διαδικασία στελέχωσης της Υπηρεσίας του Γενικού Δημόσιου Κατήγορου και η μεταφορά Νομικών Λειτουργών της Νομικής Υπηρεσίας στην Υπηρεσία του Γενικού Δημοσίου Κατηγόρου, για σκοπούς στελέχωσης της τελευταίας. Συγκεκριμένα, οι κατά την έναρξη της ισχύος του νόμου κατέχοντες τη θέση Νομικού Λειτουργού, ανεξαρτήτως βαθμίδας, έχουν δικαίωμα άσκησης μεταφοράς κατ’ επιλογήν στην Υπηρεσία του Γενικού Δημοσίου Κατηγόρου της Δημοκρατίας στην αντίστοιχη θέση, στην οποία υπηρετούν στη Νομική Υπηρεσία, ανάλογα με την περίπτωση, διατηρώντας όλα τα ωφελήματα σ’ ό,τι αφορά τις θέσεις αυτές, νοουμένου ότι εντός των τελευταίων πέντε (5) χρόνων πριν από την έναρξη ισχύος του νόμου ασκούσαν καθήκοντα που άπτονται θεμάτων Ποινικού Δικαίου, συμπεριλαμβανομένων των ποινικών διώξεων.

Η Μεταβατική Επιτροπή συγκροτείται από τα ακόλουθα πρόσωπα:

(α) τον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας και τον Βοηθό Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας,

(β) τον Γενικό Δημόσιο Κατήγορο της Δημοκρατίας και τον Βοηθό Γενικό Δημόσιο Κατήγορο της Δημοκρατίας,

(γ) τον αρχαιότερο Εισαγγελέα της Νομικής Υπηρεσίας.

Το Εισαγγελικό Συμβούλιο συγκροτείται από τα ακόλουθα πρόσωπα:

(α) Τον Γενικό Δημόσιο Κατήγορο της Δημοκρατίας, ως Πρόεδρο,

(β) τον Βοηθό Γενικό Δημόσιο Κατήγορο της Δημοκρατίας,

(γ) τους δύο αρχαιότερους στην ιεραρχία Εισαγγελείς Δημοσίων Κατηγόρων της Δημοκρατίας και έναν Εισαγγελέα Δημοσίων Κατηγόρων της Δημοκρατίας που επιλέγεται από τον Γενικό Δημόσιο Κατήγορο της Δημοκρατίας και/ή σε περίπτωση νομικού ή άλλου κωλύματος του τελευταίου, από τον Βοηθό Γενικό Δημόσιο Κατήγορο της Δημοκρατίας.

Οι οργανικές θέσεις των Δημοσίων Κατηγόρων της Δημοκρατίας ιεραρχούνται ως ακολούθως:

Εισαγγελέας Δημοσίων Κατηγόρων της Δημοκρατίας

Ανώτερος Δημόσιος Κατήγορος της Δημοκρατίας

Δημόσιος Κατήγορος Α΄ της Δημοκρατίας

Επαρχιακός Ανώτερος Δημόσιος Κατήγορος

Επαρχιακός Δημόσιος Κατήγορος Α΄

Δημόσιος Κατήγορος της Δημοκρατίας

Θέση Λειτουργών ΜΟΚΑΣ, οι οποίες εντάσσονται στην ακόλουθη πυραμίδα:

Ανώτερος Λειτουργός ΜΟΚΑΣ

Λειτουργός ΜΟΚΑΣ Α΄

Λειτουργός ΜΟΚΑΣ

Πρωτόκολλο Συνεργασίας μεταξύ των δύο Υπηρεσιών

Πολύ σημαντική διάταξη είναι αυτή που προνοεί για ετοιμασία και υπογραφή Πρωτοκόλλου Συνεργασίας μεταξύ του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας με τον Γενικό Δημόσιο Κατήγορο, για θέματα που άπτονται των αρμοδιοτήτων και των δύο Υπηρεσιών.

Έναρξη Ισχύος των Νόμων

Άμεση έναρξη ισχύος της πρόνοιας για θέσπιση οκταετούς θητείας στο αξίωμα του Γενικού και του Βοηθού Γενικού Εισαγγελέα, με τη δημοσίευση του τροποποιητικού του Συντάγματος Νόμου στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας.
Έναρξη ισχύος των νομοθετικών ρυθμίσεων την 1.12.2027. Αυτό συνεπάγεται διορισμό των Αξιωματούχων εκείνη την ημερομηνία.
Οι υπόλοιπες πρόνοιες για τη σύσταση Υπηρεσίας Γενικού Δημόσιου Κατήγορου της Δημοκρατίας τίθενται σε ισχύ από την ημερομηνία δημοσίευσης στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας Γνωστοποίησης του Υπουργικού Συμβουλίου, όταν δηλαδή θα είναι έτοιμη η Υπηρεσία να λειτουργήσει. Εν πάση περιπτώσει, αυτή η ημερομηνία θα έπεται της 1.12.2027.

Οικονομικός Αντίκτυπος Στελέχωσης των Δυο Υπηρεσιών

Σύμφωνα με σχετική επιστολή του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας προς τον Υπουργό Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως, ετοιμάστηκε και στάλθηκε στο Υπουργείο Οικονομικών έγγραφο με την προτεινόμενη δομή της νέας Υπηρεσίας Γενικού Δημόσιου Κατήγορου και τον αριθμό θέσεων που είναι απαραίτητες για την επαρκή στελέχωσή της, για να υπολογιστεί, μεταξύ άλλων, το κόστος της εν λόγω μεταρρύθμισης.

Επιπλέον, σύμφωνα με τον Γενικό Εισαγγελέα, ετοιμάστηκε και στάλθηκε και ένα δεύτερο έγγραφο με τη δομή και τις ανάγκες στελέχωσης της Νομικής Υπηρεσίας, όπως αυτή θα λειτουργεί μετά τον διαχωρισμό. Όπως προανέφερα, το Υπουργείο ΔΔΤ δεν ενεπλάκη στα θέματα προσωπικού, σεβόμενο το Γραφείο του Γενικού Εισαγγελέα της Δημοκρατίας που, ως εκ της αρμοδιότητάς του, είναι αυτό που γνωρίζει πιο καλά απ’ όλους τις ανάγκες.

Νομοσχέδιο για τον έλεγχο των αποφάσεων του Γενικού Δημόσιου Κατήγορου

Με την ευκαιρία αυτή, θα ήθελα να ενημερώσω την Επιτροπή σας ότι το Υπουργείο Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως, στο πλαίσιο της ειλημμένης απόφασης της Κυβέρνησης, ετοίμασε νομοσχέδιο που προνοεί για τον έλεγχο των αποφάσεων του Γενικού Δημόσιου Κατήγορου (για μη άσκηση ποινικής δίωξης, ως επίσης των αποφάσεών του για αναστολή ή διακοπή της ποινικής δίωξης). Να σημειωθεί ότι πριν από την ετοιμασία του νομοσχεδίου πραγματοποίησα συναντήσεις για το θέμα με τον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας και το Ανώτατο Δικαστήριο, κατά τις οποίες συζητήθηκαν, μεταξύ άλλων, οι αρχές στις οποίες θα βασίζεται ένας τέτοιος έλεγχος, η φύση του ένδικου μέσου που θα προβλεφθεί και η ετοιμότητα των δικαστηρίων να ανταποκριθούν έγκαιρα σε πιθανό όγκο υποθέσεων που θα οδηγείται σε αυτά.

Το συγκεκριμένο νομοσχέδιο αφορά σε μία καινοφανή για το κυπριακό δικαστικό σύστημα διαδικασία, η οποία εάν δεν σχεδιαστεί ορθά και λελογισμένα, ενδεχομένως να οδηγήσει σε μία μεγάλη πίεση του ήδη υπερφορτωμένου δικαστικού συστήματος και/ή σε κατάρρευση της δυνατότητας έγκαιρης λήψης σοβαρών αποφάσεων που σχετίζονται με αποφάσεις του Γενικού Δημόσιου Κατήγορου για προώθηση ή μη ποινικών υποθέσεων. Εν πάση περιπτώσει, το εν λόγω νομοσχέδιο, λόγω της φύσης των θεμάτων, στα οποία αφορά, είναι διακριτό από το νομοσχέδιο που αφορά στη σύσταση και λειτουργία της υπηρεσίας του Γενικού Δημόσιου Κατηγόρου και θα περιλαμβάνει δικονομικής φύσεως πρόνοιες, οι οποίες κρίθηκε ότι καλό είναι να ενταχθούν σε μία ξεχωριστή για το θέμα νομοθεσία.

Το νομοσχέδιο στάλθηκε τον περασμένο Ιούλιο στη Νομική Υπηρεσία της Δημοκρατίας και στο Ανώτατο Δικαστήριο για τα σχόλιά τους, και προχθές, Δευτέρα, 8 Σεπτεμβρίου, πραγματοποιήθηκε και πάλι συνάντηση με τον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας και το Ανώτατο Δικαστήριο, κατά την οποία συζητήθηκε το νομοσχέδιο. Οφείλω να ομολογήσω ότι άρχισαν να διαφαίνονται συγκεκριμένες συγκλίσεις σε σχέση με το περιεχόμενό του και το Υπουργείο, σε συνεννόηση με τη Νομική Υπηρεσία, ανέλαβαν να διατυπώσουν τις συγκεκριμένες συγκλίσεις στο υπό επεξεργασία νομοσχέδιο. Χρονοδιαγραμματικά, συμφωνήθηκε να γίνει εκ νέου συνάντηση σε περίπου δύο με τρεις εβδομάδες. Στόχος είναι όπως το νομοσχέδιο οριστικοποιηθεί το συντομότερο δυνατόν, ώστε να προωθηθεί περαιτέρω.

Καταληκτικό σχόλιο

Ολοκληρώνοντας, σας καλώ, αφού μελετήσετε προσεκτικά τα νομοσχέδια, να προχωρήσετε στην ψήφισή τους, ώστε να μπορέσει να εφαρμοστεί αυτή η μεγάλη μεταρρύθμιση, ο εκσυγχρονισμός της Νομικής Υπηρεσίας του κράτους. Θέλω να τονίσω ότι εγώ προσωπικά είμαι στη διάθεσή σας, ανά πάσα ώρα και στιγμή, με απόλυτα θετική διάθεση, για ν’ ακούσω και ν’ απαντήσω σε οτιδήποτε σας απασχολεί, τις εισηγήσεις και προβληματισμούς σας. Εάν χρειαστεί, γιατί όχι να συνθέσουμε και απόψεις, προκειμένου τα νομοσχέδια να οριστικοποιηθούν με τον καλύτερο δυνατόν και νομικά ορθό τρόπο και να προωθηθούν για ψήφιση με την απαραίτητη ευρεία συναίνεση που απαιτούν οι συνταγματικές αλλαγές.

(ΛΓ/ΜΣ)

Ίσως σας ενδιαφέρουν και αυτά