Χαιρετισμός της Επιτρόπου Περιβάλλοντος και Ευημερίας των Ζώων κας Αντωνίας Θεοδοσίου στην προβολή του ντοκιμαντέρ «Πέτρα στην Πέτρα», στο πλαίσιο του 51ου Φεστιβάλ Άλωνας, χθες

Από:

Γραφείο Επιτρόπου Περιβάλλοντος και Ευημερίας των Ζώων

14/08/25 12:50 | Ομιλία / Διάγγελμα | Γεωργία, Αγροτική Ανάπτυξη και Περιβάλλον, Επίτροποι

Η τέχνη της ξηρολιθικής δόμησης είναι μία από τις αρχαιότερες παραδόσεις της κυπριακής υπαίθρου, διαμορφώνοντας το τοπίο, προστατεύοντας καλλιέργειες και δίνοντας ζωή στις ορεινές και ημιορεινές κοινότητες. Αποτελούν έργα ανθρώπινου μόχθου και δεξιοτεχνίας, ζωντανά τεκμήρια της ιστορικής μας ταυτότητας και αποτυπώματα μιας αρμονικής σχέσης ανθρώπου και φύσης, μιας σχέσης που σήμερα καλούμαστε να (ξανα)ανακαλύψουμε και να διαφυλάξουμε.

Το 2018, με πρωτοβουλία της εθνικής επιτροπής της Κύπρου και της Ελλάδος, οκτώ χώρες, (Κύπρος, Ελλάδα, Γαλλία, Ελβετία, Ισπανία, Ιταλία, Κροατία και Σλοβενία), πέτυχαν την εγγραφή της Τέχνης της Ξηρολιθιάς στον Παγκόσμιο Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της UNESCO για την Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά της Ανθρωπότητας. Η αναγνώριση αυτή αφορά όχι μόνο την πολιτιστική της αξία, αλλά και τον καθοριστικό οικολογικό της ρόλο, και ειδικότερα στην προστασία του εδάφους, τη συγκράτηση των υδάτινων πόρων, την πρόληψη της διάβρωσης, καθώς και τη δημιουργία μικροκλιμάτων που στηρίζουν τη γεωργία και τη βιοποικιλότητα.

Η μη συντήρηση και η εγκατάλειψη των ξηρολιθιών οδηγεί σε υποβάθμιση του εδάφους, απώλεια φυσικών υποδομών, περιβαλλοντικούς κινδύνους, αλλά και σε απομάκρυνση των νεότερων γενεών από τις παραδοσιακές πρακτικές. Στην Άλωνα, όπως και σε πολλές ορεινές κοινότητες, η αστυφιλία αποτελεί ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα, αφήνοντας κενά στην τοπική οικονομία, την κοινωνική ζωή και τη φροντίδα του τοπίου. Μαζί με τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης, τις συχνότερες και εντονότερες πυρκαγιές, η ανάγκη διαφύλαξης και αναβίωσης της τεχνικής γίνεται ακόμη πιο επιτακτική. Σε πολλές περιπτώσεις, όπως είδαμε πρόσφατα, οι ξηρολιθιές και τα αμπέλια λειτούργησαν ως φυσικά εμπόδια, επιβραδύνοντας ή ακόμη και αποτρέποντας την εξάπλωση της φωτιάς.

Παρότι η Άλωνα δεν επλήγη άμεσα από τις πρόσφατες καταστροφικές πυρκαγιές, εντούτοις, γνωρίζει καλά την αξία της πρόληψης και της ανθεκτικότητας. Είναι μια κοινότητα δραστήρια και πολύ ενεργή, παρά τον μικρό αριθμό μόνιμων κατοίκων σήμερα, που συμβάλλει διαρκώς στην ανάδειξη και τη διατήρηση της παράδοσής μας, συμπεριλαμβανομένης της ξηρολιθικής κληρονομιάς. Μάλιστα, εδώ έχουν γυριστεί πολλές από τις σκηνές του ντοκιμαντέρ «Πέτρα στην Πέτρα» με τη συμβολή ντόπιων τεχνιτών.

Μέσα από το ντοκιμαντέρ η ξηρολιθική δόμηση αναδεικνύεται ως ζωντανή πολιτιστική πρακτική, με περιβαλλοντικό, κοινωνικό και οικονομικό αποτύπωμα, που μπορεί αποτελέσει εργαλείο βιώσιμης ανάπτυξης και μέρος μιας ολιστικής στρατηγικής για τη διαχείριση του τοπίου και την προστασία του περιβάλλοντος.

Είναι μια πρακτική που ενσωματώνει βασικούς Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών, όπως τον Στόχο 11 – Βιώσιμες Πόλεις και Κοινότητες, καθώς διατηρεί το αγροτικό τοπίο και την πολιτιστική ταυτότητα, τον Στόχο 13 – Κλιματική Δράση, μειώνοντας τις επιπτώσεις ακραίων καιρικών φαινομένων και ενισχύοντας την ανθεκτικότητα, και τον Στόχο 15 – Ζωή στη Στεριά, προστατεύοντας το έδαφος, αποτρέποντας την ερημοποίηση και δημιουργώντας καταφύγια για τη χλωρίδα και την πανίδα.

Γι’ αυτό και η θεσμική και πρακτική διατήρησή της, καθώς και η εκμάθησή της σε νέους τεχνίτες, χρειάζεται να αποτελούν προτεραιότητα. Εκπαιδευτικά εργαστήρια και άλλες δράσεις έχουν πραγματοποιηθεί, μεταξύ άλλων, για ομάδες χωριών, στην Ορά, στον Πεδουλά, στη Βάσα Κοιλανίου και εδώ στην Άλωνα, τα οποία είναι σημαντικά βήματα αλλά όχι αρκετά.

Ως Γραφείο της Επιτρόπου Περιβάλλοντος και Ευημερίας των Ζώων διοργανώσαμε τον Ιούνιο τριήμερο συνέδριο με τίτλο «Ξηρολιθική Κληρονομιά – Γνώση, Πρακτικές, Διάλογος – Προοπτικές επαγγελματικής κατάρτισης στην ξηρολιθική δόμηση στην Κύπρο», και προχωρήσαμε στην αξιοποίηση των πορισμάτων, των καλών πρακτικών και των προτάσεων που κατατέθηκαν. Παράλληλα, εργαζόμαστε για τη διαμόρφωση ενός μοντέλου πιστοποιημένων μαθημάτων (θεωρητικών και πρακτικών) εκμάθησης της τεχνικής, ώστε η γνώση αυτή να συνεχίσει να ζει, να εξελίσσεται και να υπηρετεί τη θωράκιση των οικοσυστημάτων και την ανθεκτικότητα των κοινοτήτων μας απέναντι στις περιβαλλοντικές προκλήσεις.

Συγχαίρω θερμά το Διοικητικό Συμβούλιο του Αθλητικού Πνευματικού Ομίλου Άλωνας και το Κοινοτικό Συμβούλιο, καθώς και όσους συνέβαλαν στη διοργάνωση του 51^ου Φεστιβάλ Άλωνας και της αποψινής προβολής. Εύχομαι να απολαύσετε το ντοκιμαντέρ και να αποτελέσει έμπνευση και για άλλες δράσεις που ενώνουν την παράδοση με τη βιώσιμη προοπτική του τόπου μας. Σας ευχαριστώ.

(AΣΠ/ΕΑθ/AΣ)

Ίσως σας ενδιαφέρουν και αυτά