Νομοθετικό Έργο
Από τη Μονάδα Νομικών Θεμάτων ετοιμάζεται και προωθείται στη Βουλή μεγάλο μέρος του νομοθετικού έργου που εμπίπτει στις αρμοδιότητες του Υπουργείου, με έμφαση στις νομοθετικές ρυθμίσεις που στοχεύουν στην απρόσκοπτη απονομή της δικαιοσύνης, την εξυγίανση του δημόσιου βίου, την προστασία και ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών και την προαγωγή της διαφάνειας και τον εκσυγχρονισμό του δικαίου κάτω από τις αρμοδιότητες της Διεύθυνσης Δικαιοσύνης.
Η παρακολούθηση των κλάδων του δικαίου που εμπίπτουν στις αρμοδιότητες του Υπουργείου και η προώθηση νομοθετικών ρυθμίσεων έχει στόχο τον εκσυγχρονισμό του νομοθετικού πλαισίου και των δομών, την αποτελεσματική πρόληψη και καταστολή του εγκλήματος, την πάταξη του σοβαρού εγκλήματος με διεθνικό χαρακτήρα, την πρόληψη της παραβατικής συμπεριφοράς, την ποινική μεταχείριση με σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα, όπως επίσης και την ταχεία και απρόσκοπτη λειτουργία των δικαστηρίων, τη συμβολή στη μείωση του χρόνου απονομής της δικαιοσύνης και τη βελτίωση των δυνατοτήτων πρόσβασης των πολιτών στη δικαιοσύνη και, τέλος, την εναρμόνιση των νομοθεσιών υπό την αρμοδιότητα μας με το συνεχώς δημιουργούμενο νέο κεκτημένο.
Μέσα σε αυτά τα πλαίσια πολιτικής, είναι επίσης στόχος του Υπουργείου η συνεχής, στενή και αποδοτική συνεργασία με τους φυσικούς εταίρους του Υπουργείου (Ανώτατο Δικαστήριο, Νομική Υπηρεσία, Επίτροπο Νομοθεσίας, Κοινοβουλευτική Επιτροπή Νομικών, Δικηγορικό Σώμα), ώστε οι εκάστοτε προτεινόμενες νομοθετικές ρυθμίσεις να συγκεντρώνουν τον υψηλότερο βαθμό συναίνεσης και αποδοχής.
Το παρόν μέρος δεν αναφέρεται στις νομοθετικές ρυθμίσεις σε σχέση με την απρόσκοπτη απονομή της Δικαιοσύνης, αφού για το τελευταίο μέρος γίνεται αναφορά στο κεφάλαιο με τίτλο «Μεταρρύθμιση Δικαστηρίων/ ενίσχυση του συστήματος απονομής της δικαιοσύνης».
Σ΄ ό,τι αφορά στα θεσμικά νομοθετήματα που έχουν προωθηθεί, πέραν όσων ψηφίστηκαν κατά τα προηγούμενα έτη, προωθήθηκαν επίσης τα ακόλουθα:
Επανακατατέθηκε μετά από απόσυρση και επανεξέταση του θέματος και κατόπιν συνεννοήσεων με τον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας, νομοσχέδιο που εκκρεμούσε στη Βουλή των Αντιπροσώπων από το 2016, το οποίο τροποποιεί το Σύνταγμα της Δημοκρατίας, ώστε να προσδιορίσει τα όρια της βουλευτικής ασυλίας, χωρίς να φαλκιδεύεται το αναφαίρετο δικαίωμα της ελευθερίας έκφρασης γνώμης ή ψήφου κατά την άσκηση των βουλευτικών καθηκόντων. Σύμφωνα με το αναθεωρημένο νομοσχέδιο, καλύπτεται, πέραν από το δικαίωμα ψήφου και έκφρασης γνώμης, και οποιαδήποτε δήλωση ή πράξη διενεργούμενη από τους βουλευτές κατά την άσκηση των βουλευτικών τους καθηκόντων.
Εκκρεμεί στην αρμόδια Κοινοβουλευτική Επιτροπή η συζήτηση του νομοσχεδίου με τίτλο «ο περί Συμμόρφωσης της Διοίκησης προς τις Δικαστικές Αποφάσεις που Εκδίδονται Δυνάμει του Άρθρου 146 του Συντάγματος Νόμος του 2017», το οποίο σκοπό έχει την ενίσχυση του Κράτους-Δικαίου, αφού ρυθμίζει ένα από τα σημαντικότερα θέματα στην απονομή της δικαιοσύνης και την εφαρμογή της χρηστής διοίκησης. Το νομοσχέδιο προβλέπει την ακολουθητέα διαδικασία και ταυτόχρονα προνοεί τη δυνατότητα επιβολής κύρωσης σε περίπτωση που οποιοδήποτε όργανο αρχή ή πρόσωπο, ατομικά ή ως μέλος συλλογικού οργάνου, παραβιάζει τη συνταγματική υποχρέωση της ενεργού συμμόρφωσης προς ακυρωτική απόφαση που εκδίδεται από το Δικαστήριο δυνάμει του Άρθρου 146 του Συντάγματος
Με αφορμή τις δυσχέρειες που δημιουργήθηκαν και στην εύρυθμη λειτουργία της Δικαιοσύνης κατά τη διάρκεια του lockdown και των περιοριστικών μέτρων για την αντιμετώπιση της πανδημίας του COVID-19, μελετήθηκε η δυνατότητα χρήσης τηλεδιάσκεψης σε ορισμένες διαδικασίες ενώπιον Δικαστηρίων, με σκοπό να προωθηθεί ανάλογη νομοθετική ρύθμιση
Εκσυγχρονισμός του Δικαίου – ΄Αλλα νομοθετήματα
Τα τελευταία χρόνια κατατέθηκαν ενώπιον της Βουλής των Αντιπροσώπων και ψηφίσθηκαν διάφορες τροποποιήσεις της περί Δικηγόρων νομοθεσίας (νόμου και κανονισμών) που αφορούν είτε σε εκσυγχρονισμό του βασικού νόμου, είτε εναρμόνιση του με το ευρωπαϊκό κεκτημένο, ή ήταν αναγκαίες λόγω του Brexit
Παρέχεται νομική αρωγή σε διαδικασίες ενώπιον των Κυπριακών Δικαστηρίων και συγκεκριμένα σε:
(α) ποινικές διαδικασίες ενώπιον Επαρχιακού Δικαστηρίου Κακουργιοδικείου, Στρατιωτικού Δικαστηρίου και Ανωτάτου Δικαστηρίου.
(β) πολιτικές και ποινικές διαδικασίες για καθορισμένες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων (Σύμφωνα με τη νομοθεσία, παραβιάσεις ανθρώπινων δικαιωμάτων είναι οι παραβιάσεις των δικαιωμάτων που προβλέπονται στο Μέρος ΙΙ του Συντάγματος της Κυπριακής Δημοκρατίας, στον περί της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Προάσπιση των Ανθρώπινων Δικαιωμάτων (Κυρωτικό) Νόμο του 1962, στον περί της Σύμβασης για την Εξάλειψη Κάθε Μορφής Φυλετικής Διάκρισης (Κυρωτικό) Νόμο του 1967, στον περί των Διεθνών Συμφώνων (Οικονομικά, Κοινωνικά και Πολιτιστικά Δικαιώματα και Αστικά και Πολιτικά Δικαιώματα) (Κυρωτικό) Νόμο του 1969, στον περί της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων, και της Απάνθρωπης ή Ταπεινωτικής Μεταχείρισης ή Τιμωρίας (Κυρωτικό) Νόμο του 1989, στον περί της Σύμβασης κατά των Βασανιστηρίων και Άλλων Μορφών Σκληρής, Απάνθρωπης ή Εξευτελιστικής Μεταχείρισης ή Τιμωρίας (Κυρωτικό) Νόμο του 1990, στον περί της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για την Εξάλειψη Κάθε Μορφής Διάκρισης σε Βάρος της Γυναίκας (Κυρωτικό) Νόμο του 1985 και στον περί της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού (Κυρωτικό) Νόμο του 1990).
(γ) διαδικασίες ενώπιον Οικογενειακού Δικαστηρίου αναφορικά με θέματα οικογενειακών σχέσεων, γονικής μέριμνας, διατροφής, αναγνώρισης τέκνου, υιοθεσίας, περιουσιακών σχέσεων των συζύγων και οποιασδήποτε άλλης διαφοράς στο γάμο ή στην οικογένεια.
(δ) διασυνοριακές διαφορές.
(ε) διοικητικές προσφυγές από αιτητές και δικαιούχους διεθνούς προστασίας και παρανόμως διαμένοντες υπηκόους τρίτων χωρών, ενώπιον του Διοικητικού Δικαστηρίου, δυνάμει του Άρθρου 146 του Συντάγματος·
(στ) θύματα εμπορίας ανθρώπων και σε παιδιά – θύματα άγρας για σεξουαλικούς σκοπούς, παιδικής πορνογραφίας, σεξουαλικής εκμετάλλευσης ή/και σεξουαλικής κακοποίησης, σε αστικές διαδικασίες σε υποθέσεις αγωγής αποζημίωσης (βάσει ευρωπαϊκών Οδηγιών).
(ζ) ενυπόθηκο οφειλέτη ή οποιοδήποτε ενδιαφερόμενο πρόσωπο, σε διαδικασία ενώπιον οποιουδήποτε δικαστηρίου στη Δημοκρατία σχετικά με πώληση ενυπόθηκου ακινήτου.
(η) διαδικασία προσφυγής ενώπιον του Διοικητικού Δικαστηρίου, δυνάμει του Άρθρου 146 του Συντάγματος, σχετικά με δικαιώματα των πολιτών της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους (βάσει ευρωπαϊκής Οδηγίας).
Πληροφοριακό Υλικό για Νομική Αρωγή
Κατάλογοι δικηγόρων που έχουν εκδηλώσει το ενδιαφέρον τους για παροχή Νομικής Αρωγής στις αντίστοιχες κατηγορίες και επαρχίες:
Κατά καιρούς προωθούνται τροποποιήσεις στον Ποινικό Κώδικα με στόχο τον εκσυγχρονισμό του.
Σημαντική τροποποίηση του Ποινικού Κώδικα κατά τα τελευταία έτη ήταν η θέσπιση αδικήματος για τη στοιχειοθέτηση της δημόσιας υποκίνησης σε πράξεις διάκρισης ή μίσους ή βίας εναντίον προσώπων ή ομάδας προσώπων λόγω του σεξουαλικού προσανατολισμού ή ταυτότητας φύλου, με βάση σχετική Σύσταση του Συμβουλίου της Ευρώπης
Σημαντικές επίσης τροποποιήσεις που προωθούνται αφορούν στα αδικήματα του Μέρους IV του βασικού Νόμου, κάτω από τον τίτλο «Ποινικά αδικήματα εναντίον των ηθών», με σκοπό την αύξηση των ποινών, ώστε αυτές να συνάδουν με τις ποινές που προβλέπονται στα αντίστοιχα αδικήματα του περί της Πρόληψης και της Καταπολέμησης της Σεξουαλικής Κακοποίησης, της Σεξουαλικής Εκμετάλλευσης Παιδιών και της Παιδικής Πορνογραφίας Νόμου του 2014. Ταυτόχρονα, προτείνεται η αύξηση των ποινών και σε άλλα παρόμοιας φύσεως αδικήματα, αφού πλέον οι υπάρχουσες προβλεπόμενες στον νόμο ποινές κρίνονται ως ανεπαρκείς. Τέλος, αναδιατυπώνεται το λεκτικό συγκεκριμένων άρθρων, ώστε αυτά πλέον να περιλαμβάνουν στα συστατικά τους στοιχεία τόσο τις γυναίκες θύματα του αντίστοιχου αδικήματος όσο και τους άνδρες, αλλά και για να υπάρχει αντιστοιχία ποινών είτε το αδίκημα στρέφεται κατά γυναίκας είτε εναντίον άνδρα.
Άλλες τροποποιήσεις που προωθήθηκαν, οι οποίες αφορούν στα αδικήματα κατά της προσωπικής ελευθερίας και τα αδικήματα επιθέσεων, ψηφίστηκαν από τη Βουλή.
Κατά καιρούς προωθούνται τροποποιήσεις στον περί Ποινικής Δικονομίας Νόμο, Κεφ. 155, με στόχο τον εκσυγχρονισμό του.
Σημαντικές τροποποιήσεις των τελευταίων ετών αφορούν στην πλήρη και παράλληλη με εκείνη του Υπουργικού Συμβουλίου εξουσία του Γενικού Εισαγγελέα να διορίζει ποινικούς ανακριτές σε οποιαδήποτε περίπτωση, για σκοπούς διασφάλισης της απρόσκοπτης διερεύνησης ποινικών αδικημάτων κάτω από οποιεσδήποτε περιστάσεις.
Επίσης, τροποποιήθηκε το άρθρο 45 του νόμου, ώστε να δίνεται πλέον εξουσιοδότηση και σε Λοχίες και Αξιωματικούς της Αστυνομίας να προβαίνουν σε βεβαίωση της απάντησης προσώπου που ομολογεί ενοχή, πέραν των προσώπων που ανέφερε παλαιότερα ο νόμος, δηλαδή τον Πρωτοκολλητή ή πιστοποιούντα υπάλληλο ή Δικηγόρο ή Κοινοτάρχη. Ο σκοπός είναι η περαιτέρω διευκόλυνση των προσώπων που επιθυμούν να ομολογήσουν ενοχή.
Πρόσθετα, με σκοπό την απρόσκοπτη πραγματοποίηση της επίδοσης κατηγορητηρίων σε ορισμένες περιπτώσεις τόσο σε άτομα, όσο και εταιρείες, για να αποφεύγεται η ατιμωρησία, ψηφίσθηκε τροποποίηση του άρθρου 46 του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου, που προνοεί ότι σε περιπτώσεις που είναι αδύνατο να επιτευχθεί επίδοση κατηγορητηρίου με τους προβλεπόμενους στο νόμο τρόπους, ή όταν ο προς όν η επίδοση εμποδίζει την επίδοση, να μπορεί το Δικαστήριο να διατάξει επίδοση με άλλο τρόπο που θα θεωρήσει δίκαιο.
Δεδομένου ότι το δικαίωμα του κατηγορουμένου να προβαίνει σε ανώμοτη δήλωση από το εδώλιο κρίθηκε ότι εξυπηρετεί ελάχιστα τα συμφέροντα της δικαιοσύνης και προκαλεί περισσότερα προβλήματα παρά οφέλη στον κατηγορούμενο, τροποποιήθηκε ο περί Ποινικής Δικονομίας Νόμος με την οποία καταργείται το εν λόγω δικαίωμα του κατηγορουμένου. Όμως ο κατηγορούμενος συνεχίζει να διατηρεί το δικαίωμα της σιωπής και το δικαίωμα να προβαίνει σε κατάθεση με όρκο και να υπόκειται σε αντεξέταση.
Η τροποποίηση του περί Ποινικής Δικονομίας Νόμου, βάσει ευρωπαϊκών Οδηγιών, αναφέρεται στο Κεφάλαιο με τίτλο «Μεταφορά ενωσιακού δικαίου στην κυπριακή νομοθεσία».
Το Υπουργείο Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως παρακολουθεί την ενοικιοστασιακή νομοθεσία και με σύσταση του Υπουργείου, το Υπουργικό Συμβούλιο εκδίδει και δημοσιεύει στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας Διάταγμα, που καθορίζει το ανώτατο ποσοστό αύξησης ενοικίων, ανά διετία, για καταστήματα και κατοικίες σε ελεγχόμενες περιοχές.
Σύμφωνα με τον περί Αποκαταστάσεως Καταδικασθέντων Νόμο του 1981 (Ν. 70/1981, όπως τροποποιήθηκε μέχρι σήμερα), πρόσωπο το οποίο καταδικάσθηκε για αδίκημα που επισύρει τις ποινές που προβλέπονται στον Νόμο, θεωρείται, κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις, μετά τη λήξη της περιόδου αποκατάστασης, ως αποκατασταθείς και η καταδίκη του ως εξαλειφθείσα.
Οποιοδήποτε πρόσωπο αποκαθίσταται σύμφωνα με τις πρόνοιες του πιο πάνω Νόμου σε σχέση με οποιαδήποτε καταδίκη, θεωρείται ότι ουδέποτε διέπραξε, κατηγορήθηκε, διώχθηκε ή καταδικάστηκε για το συγκεκριμένο ποινικό αδίκημα, ανεξάρτητα από τις διατάξεις οποιουδήποτε Νόμου. Αυτό συνεπάγεται ότι εξαλειφθείσα καταδίκη δεν μπορεί να αποτελέσει βάσιμο λόγο αποκλεισμού προσώπου από οποιαδήποτε θέση, επάγγελμα, απασχόληση ή εργασία ή δυσμενούς επηρεασμού του με οποιοδήποτε τρόπο.
Με σκοπό όμως τη διαφύλαξη της ακεραιότητας των χρηματοοικονομικών οργανισμών, και της προστασίας τόσο του κοινού, όσο και της χρηματοοικονομικής σταθερότητας και του ζωτικού ρόλου που διαδραματίζουν στην ανάπτυξη της οικονομίας του τόπου, θεσπίσθηκαν Κανονισμοί βάσει του άρθρου 4, εδάφιο (4) του περί Αποκαταστάσεως Καταδικασθέντων Νόμου του 1981, οι οποίοι εγκρίθηκαν από τη Βουλή των Αντιπροσώπων και εκδόθηκαν από το Υπουργικό Συμβούλιο με δημοσίευση τους στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας (Κ.Δ.Π. 395/2015), οι οποίοι προβλέπουν εξαιρέσεις στην αποκατάσταση καταδικασθέντων προσώπων, αφού σύμφωνα με αυτούς είναι δυνατόν να ζητούνται και να αξιολογούνται πληροφορίες για καταδίκες από πρόσωπα, τα οποία αιτούνται την απόκτηση ή αύξηση ποσοστού συμμετοχής ή διορισμό σε διευθυντικό αξίωμα ή θέση σε χρηματοπιστωτικό οργανισμό.