Μεταρρύθμιση Δικαστηρίων/ Ενίσχυση του Συστήματος Απονομής της Δικαιοσύνης

Η λειτουργία από τον Ιανουάριο 2016 του Διοικητικού Δικαστηρίου, ώστε να επιτυγχάνεται ταχεία απονομή της δικαιοσύνης στη δευτεροβάθμια δικαιοδοσία, και, παράλληλα, ταχεία εκδίκαση των προσφυγών κατά των πράξεων της Διοίκησης.

Η λειτουργία του Διοικητικού Δικαστηρίου Διεθνούς Προστασίας, που ανέλαβε από τον Ιούνιο 2019 την εκδίκαση κάθε προσφυγής από αιτητές διεθνούς προστασίας, με αρμοδιότητα ελέγχου και της ουσίας, όπως προνοεί το κεκτημένο.

Η εφαρμογή και επέκταση του συστήματος στενοτύπησης για την άμεση καταγραφή των πρακτικών της δικαστικής διαδικασίας.

Η οριοθέτηση του δικαιώματος έφεσης επί αποφάσεων σε ενδιάμεσες αιτήσεις

Η κατάθεση στη Βουλή νομοσχεδίου για την τροποποίηση του περί Πολιτικής Δικονομίας Νόμου, με σκοπό την ενίσχυση της εκτέλεσης αποφάσεων, με πρόνοιες που θα διευκολύνουν την εκτέλεση ενταλμάτων κατάσχεσης κινητής περιουσίας και θα καταστήσουν αποτελεσματικότερη τη διαδικασία εκτέλεσης εις χείρας τρίτου.

Καθορισμός αντικειμενικών κριτηρίων για την (1) πρόσληψη και (2) προαγωγή Δικαστών: (1) Τον Ιούλιο 2019, το Ανώτατο Δικαστήριο δημοσίευσε τη διαδικασία και τα κριτήρια πρόσληψης και αξιολόγησης των Δικαστών και (2) τον Οκτώβριο 2019, το Ανώτατο Δικαστήριο δημοσίευσε τη διαδικασία και τα κριτήρια προαγωγής των Δικαστών.

Μια από τις εισηγήσεις των εμπειρογνωμόνων, στην οποία έχει δοθεί άμεση προτεραιότητα είναι το έργο της εκκαθάρισης των καθυστερημένων υποθέσεων(backlog) στα Δικαστήρια. Για τον σκοπό αυτό, διορίστηκε υπεύθυνος του έργου για τον συντονισμό και τη διασφάλιση της καθημερινής εύρυθμης λειτουργίας του έργου, καθορίστηκαν και κατηγοριοποιήθηκαν οι «καθυστερημένες» εκκρεμούσες υποθέσεις (πάνω από 4 χρόνια), καθορίστηκε ο απαραίτητος αριθμός και το επίπεδο των δικαστών για την εκδίκαση αυτών των υποθέσεων. Άρχισε να εφαρμόζεται πιλοτικά στο Επαρχιακό Δικαστήριο Πάφου τον Σεπτέμβριο 2020 και από τον Σεπτέμβριο του 2021 επεκτάθηκε πλέον σε όλα τα Επαρχιακά Δικαστήρια.
Το έργο αυτό που αποτελεί ευθύνη του Ανωτάτου Δικαστηρίου και συνδέεται άμεσα και με το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας που θέτει ως προϋπόθεση τη διεκπεραίωση τους σε συγκεκριμένα χρονικά πλαίσια.

Οι νέοι Κανονισμοί θα εφαρμοστούν τον Σεπτέμβριο 2023. Απλοποιούν τις διαδικασίες που ακολουθούνται στις αστικές υποθέσεις, όπου παρατηρείται η μεγαλύτερη καθυστέρηση στον χρόνο εκδίκασης. Οι Κανονισμοί Πολιτικής Δικονομίας διασφαλίζουν, μεταξύ άλλων, εξ αρχής τον έγκαιρο προγραμματισμό της υπόθεσης και τη δίκαιη κατανομή του δικαστικού χρόνου, μέσα από αυστηρά χρονοδιαγράμματα που προκαθορίζονται. Με αυτό τον τρόπο αντιμετωπίζεται το πρόβλημα των συνεχών αναβολών που παρατηρείται σήμερα και οδηγεί στην καθυστέρηση της εκδίκασης των αστικών υποθέσεων, όπου και εντοπίζεται σήμερα η μεγαλύτερη καθυστέρηση. Μέσα από γρήγορες, ευέλικτες και απλές διαδικασίες και την αυστηρή τήρηση των χρονοδιαγραμμάτων, αναμένεται σημαντική εξοικονόμηση κόστους και χρόνου.

Αυτή την περίοδο πραγματοποιούνται εκπαιδεύσεις των δικαστών, δικηγόρων και Πρωτοκολλητών.

Σημαντικό μέρος της μεταρρύθμισης είναι αδιαμφισβήτητα η αποτελεσματική λειτουργία της ηλεκτρονικής δικαιοσύνης. Αρχικά με το i-justice που λειτούργησε τον Ιούλιο του 2021 και σε δεύτερη φάση με το ολοκληρωμένο e-justice. Η είσοδος της τεχνολογίας στη δικαιοσύνη σχεδιάστηκε ώστε να συμβάλει στην απλούστευση των μέχρι τώρα χρησιμοποιούμενων χρονοβόρων γραφειοκρατικών διαδικασιών. Η Ακουστική Ψηφιακή Καταγραφή Πρακτικών Συνεδριάσεων Δικαστηρίου (Digital Audio Recording) που αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή το 2025, θα συμβάλει αποφασιστικά με στόχο ν’ αντικαταστήσει σταδιακά τη στενοτύπηση που εφαρμόζεται σήμερα. Το έργο αυτό περιλαμβάνεται στο Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Ολοκληρώθηκε και παραδόθηκε αρχές του 2023, η μελέτη από ξένους εμπειρογνώμονες για τη δημιουργία της Υπηρεσίας των Δικαστηρίων (Courts Service). Έργο σημαντικής αξίας, η μελέτη του οποίου χρηματοδοτείται από ευρωπαϊκά κονδύλια. Το έργο αποσκοπεί στην αποτελεσματική διοίκηση των δικαστηρίων, μέσα από μια νέα υπηρεσία που θα στελεχώνεται από άτομα που διαθέτουν τα απαραίτητα προσόντα και τις ειδικότητες γι’ αυτό τον σκοπό.

Αποδίδεται ιδιαίτερη σημασία, αφού η εφαρμογή του έργου θα απελευθερώσει πολύτιμο χρόνο από το δικαστικό σώμα που σήμερα αφιερώνει για θέματα διοίκησης.

Ιδρύθηκε η Σχολή Δικαστών στο Ανώτατο Δικαστήριο, συστάθηκε και λειτουργεί το Συμβούλιο, που είναι υπεύθυνο για την επίβλεψη της λειτουργίας της Σχολής και ταυτόχρονα διορίστηκε ο Διευθυντής της Σχολής, καθώς επίσης το υπόλοιπο προσωπικό που στελεχώνει τη Σχολή. Σύμφωνα με τον νόμο, συγκεκριμένα μαθήματα/ διαλέξεις της Σχολής θα μπορούν να παρακολουθήσουν, είτε μαζί με τους δικαστές είτε ξεχωριστά, κατόπιν έγκρισης από το Συμβούλιο, δικηγόροι και λειτουργοί άλλων νομικών επαγγελμάτων, όπως νομικοί λειτουργοί των Δικαστηρίων, λειτουργοί της Νομικής Υπηρεσίας της Δημοκρατίας, Πρωτοκολλητές και οι δικαστικοί υπάλληλοι. Ο σχετικός νόμος ετοιμάστηκε βάσει των εισηγήσεων της μελέτης ξένου εμπειρογνώμονα, καθώς επίσης των βασικών ευρωπαϊκών αρχών για την εκπαίδευση των δικαστών και γενικότερα των νομικών επαγγελμάτων Η δημιουργία της Σχολής θεωρείται ουσιώδους σημασίας για τη διασφάλιση της ποιότητας της δικαιοσύνης.

Τα δύο αυτά πολύ σημαντικά ξεχωριστά Δικαστήρια θα αναλάβουν την εκδίκαση, με ταχείες διαδικασίες, εμπορικών διαφορών μεγάλου ύψους επίδικης διαφοράς και όλων των ναυτικών υποθέσεων. Αυτό, πέραν της επίδρασης στη μείωση του χρόνου απονομής της Δικαιοσύνης, αναμένεται να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην μακροπρόθεσμη οικονομική ανάπτυξη της χώρας. Σε συνδυασμό με τη δυνατότητα χρήσης της αγγλικής γλώσσας, θα ενισχύσουν την προσέλκυση ξένων επενδύσεων και θα συμβάλουν στην ανάδειξη της Κύπρου σε διεθνές κέντρο δικαστικών διευθετήσεων εμπορικού και ναυτιλιακού χαρακτήρα. Σύμφωνα με τον νόμο, το Εμπορικό Δικαστήριο απαρτίζεται από 5 Δικαστές και το Ναυτοδικείο από 7.

Μεγάλη τομή στην κυπριακή δικαιοσύνη. Οι νόμοι αυτοί:

Ιδρύουν το νέο Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο με 9 Δικαστές και το νέο Ανώτατο Δικαστήριο με 7 Δικαστές, με απονομή και στα δύο αυτά δικαστήρια πρόσθετης δικαιοδοσίας τρίτου βαθμού σε συγκεκριμένες περιπτώσεις.

Ιδρύουν το Εφετείο που θα αποτελέσει τη δευτεροβάθμια δικαιοδοσία και θα λειτουργεί σε εξειδικευμένα τμήματα για γρήγορη εκδίκαση των εφέσεων.

Διευρύνουν τη σύνθεση του Ανωτάτου Δικαστικού Συμβουλίου με εξωδικαστικούς έγκριτους νομικούς, χωρίς δικαίωμα ψήφου, κάτι που μας επέτρεψε να ξεπεράσουμε τα προβλήματα συνταγματικότητας.

Προβλέπουν ότι το Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήριο θα ενεργεί ως Δευτεροβάθμιο Δικαστικό Συμβούλιο, δίνοντας πλέον τη δυνατότητα να ασκηθεί έφεση σε απόφαση πρόσληψης ή προαγωγής Δικαστών. Κάτι που δεν ήταν δυνατόν μέχρι σήμερα.

Ιδρύουν το Γνωμοδοτικό Δικαστικό Συμβούλιο, που θα συμβουλεύει τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας για τον διορισμό Δικαστών στο Ανώτατο Συνταγματικό και στο Ανώτατο Δικαστήριο. Οι Δικαστές του Εφετείου θα διορίζονται από το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο.

Οι νέοι νόμοι καθιστούν πιο ευέλικτη και λειτουργική την ανώτατη βαθμίδα και επιτυγχάνουν, μέσω της εξειδίκευσης, τη γρήγορη εκδίκαση των υποθέσεων. Παράλληλα, αποφεύγεται η υπερσυγκέντρωση εξουσιών στο ίδιο σώμα, ενισχύεται η διαφάνεια και υπάρχει ο απαραίτητος αλληλοέλεγχος (checks and balances). Η δημιουργία του Εφετείου, που θα εκδικάζει όλες τις ποινικές, πολιτικές και αναθεωρητικές εφέσεις, θα φέρει κινητικότητα στο τοπίο των εφέσεων.

Η λειτουργία των δικαστηρίων με Πρόταση Νόμου που κατατέθηκε από την Κοινοβουλευτική Επιτροπή Νομικών μετά από αίτημα του Ανώτατου Δικαστηρίου και την σύμφωνη γνώμη της Κυβέρνησης, θα μετατεθεί στις 1.7.2023.